دولت هلند روز دوشنبه ۲۶ اکتبر ۲۰۲۶ اعلام کرد که می‌خواهد در چند سال آینده حدود ۲۵ هزار شغل تماموقت را در دستگاه‌های دولت مرکزی کم کند. این عدد نزدیک به ۱۶ درصد از نیروی انسانی دولت مرکزی این کشور است و هوش مصنوعی یکی از ابزارهای اصلی برای رسیدن به آن معرفی شده است.
به گزارش بلومبرگ، هدف این طرح صرفهجویی ۹۰۰ میلیون یورویی در سال تا ۲۰۲۷ است که از سال ۲۰۳۵ به ۳٫۵ میلیارد یورو در سال می‌رسد. اهمیت خبر در این است که یک دولت اروپایی به‌صراحت و با عدد و زمان‌بندی، کوچک کردن نیروی خود را به هوش مصنوعی گره زده است. در این مقاله توضیح می‌دهیم طرح دقیقاً چه می‌گوید، هوش مصنوعی کجای آن است و چرا این خبر برای کارمندان و دانشجوها در هر کشوری، از جمله ایران، مهم است.
دولت هلند دقیقاً چه اعلام کرد؟
این برنامه در یک بیانیه دولتی و نامه‌ای به پارلمان هلند مطرح شد که اریک فان در بورخ، معاون وزیر مسئول کارآمدی دولت، آن را ارائه کرد. به نوشته Tech Times، هدف کاهش حدود ۲۵ هزار شغل تماموقت تا سال ۲۰۳۵ است و این کاهش در چند سال پخش میشود، نه یک‌باره.
فان در بورخ گفته است: «نمی‌توانیم همان کاری را که تا امروز کرده‌ایم ادامه دهیم.» او از «تصمیم‌های سخت» برای ساختن دولتی حرف زده که به گفته خودش ساده‌تر، هوشمندتر و کوچک‌تر باشد.
- کاهش حدود ۲۵ هزار شغل تماموقت تا ۲۰۳۵
- حدود ۱۶ درصد نیروی دولت مرکزی
- صرفهجویی ۹۰۰ میلیون یورو در سال تا ۲۰۲۷
- صرفهجویی ۳٫۵ میلیارد یورو در سال از ۲۰۳۵
- پلیس و نیروهای دفاعی از این کاهش معاف هستند
چرا هلند به این نقطه رسید؟
دلیل اصلی رشد سریع دستگاه دولت است. طبق گزارشها، تعداد کارکنان دولت مرکزی هلند تا پایان ۲۰۲۵ به رکورد حدود ۱۶۰ هزار نفر رسید؛ یعنی حدود ۴۱ درصد بیشتر از سال ۲۰۱۸، آن هم با وجود وعده‌های قبلی برای کوچک کردن دولت.
Tech Times به نقل از پیوست نامه دولت نوشته است که نقش‌های سیاست‌گذاری و پشتیبانی بین ۲۰۱۹ تا ۲۰۲۵ حدود ۵۶ درصد رشد کرده‌اند، در حالی که سازمان‌هایی که مستقیماً خدمات و سیاست‌ها را اجرا می‌کنند ۲۸ درصد بزرگ‌تر شدهاند. یعنی بخش بزرگ‌تری از رشد در لایه‌های اداری و برنامه‌ریزی بوده تا در خدمت‌رسانی مستقیم به مردم.
بلومبرگ اشاره میکند که کسری بودجه هلند با ۱٫۸ درصد از کمترین‌ها در اتحادیه اروپاست، اما هلند به سخت‌گیری مالی شهرت دارد و چشم‌انداز بلندمدت هزینه‌ها همچنان نگرانی ایجاد میکند.
هوش مصنوعی کجای این طرح است؟
نکته مهم این است که دولت هلند هنوز نگفته هوش مصنوعی دقیقاً جای چند شغل را می‌گیرد یا چقدر صرفهجویی میکند. طبق گزارشها، کابینه قرار است در سهماهه اول ۲۰۲۷ اهداف مشخص و برنامه صرفهجویی مربوط به بهکارگیری هوش مصنوعی را ارائه کند.
فعلاً هوش مصنوعی در کنار چند اقدام دیگر آمده است: استاندارد کردن سیستم‌های فناوری اطلاعات، بهتر کردن تبادل اطلاعات بین دستگاه‌ها و بازنگری در این‌که آیا همه وظایف اداری فعلی هنوز لازم‌اند. به نوشته Tech Times، اقدام‌های کارآمدی عمومی حدود یک‌سوم صرفهجویی لازم را پوشش می‌دهند و دو‌سوم باقی‌مانده نیازمند تصمیم‌های راهبردی درباره کم کردن، تغییر دادن یا کنار گذاشتن بعضی وظایف دولت است.
در این طرح، هوش مصنوعی یک ابزار در کنار حذف قوانین زائد و ساده‌سازی است، نه یک دکمه جادویی که به‌تنهایی ۲۵ هزار شغل را حذف کند.
اقدام‌های دیگر: از حذف قوانین تا میز مشترک
بخشی از طرح اصلاً به فناوری ربطی ندارد و درباره کم کردن کاغذبازی است. دولت می‌خواهد هر سال دست‌کم ۵۰۰ مقررات را ساده یا حذف کند. Tech Times فهرست مفصل‌تری از این اقدام‌ها را از نامه دولت آورده است.
- ساده‌سازی یا حذف دست‌کم ۵۰۰ مقررات در سال
- کم کردن نهادهای مشورتی؛ دولت ۲۸ شورای مشورتی دائمی و حدود ۱۵۰ کمیته مشورتی دارد
- کاهش حدود ۴۰۰ ارزیابی سیاستی که هر سال انجام میشود
- یک میز کار برای هر دو کارمند و فروش ساختمان‌های اضافه
- یکپارچه کردن خریدهای دولتی
چه کسانی بیشتر آسیب می‌بینند؟
کاهش‌ها یکسان نیست. به گزارش Tech Times، بسیاری از سازمانها با کاهش حدود ۲۰ درصدی روبه‌رو هستند، بعضی حدود ۴۵ درصد و یک «مورد استثنایی» ممکن است تا ۶۰ درصد کوچک شود که بخشی از آن به پایان یافتن بودجه‌های موقت برمی‌گردد. نام این سازمانها در نامه نیامده است. وزارتخانه‌ها، بازرسی‌ها و نهادهای اجرایی از جمله بخش‌هایی هستند که کاهشهای سنگین‌تری دارند.
در عین حال ۲۵ هزار شغل به معنای ۲۵ هزار اخراج فوری نیست. فان در بورخ توقف کامل استخدام را «بیش از حد خشک» دانسته و آن را رد کرده است. هنوز روشن نیست چه سهمی از کاهش با بازنشستگی و جابه‌جایی طبیعی، چه سهمی با محدود کردن استخدام و چه سهمی با تعدیل نیرو انجام میشود.
هشدار خود دولت: در توان هوش مصنوعی اغراق نکنید
جالب‌ترین بخش ماجرا این است که خود نامه دولت هلند نسبت به خوش‌بینی بیش از حد هشدار می‌دهد. به نوشته Tech Times، نامه یادآوری میکند که طرح‌های فناوری قبلی گاهی وظایف تازه ساخته‌اند، نیاز به نیرو را بیشتر کرده‌اند و وابستگی به پیمانکاران بیرونی را بالا برده‌اند.
نامه همچنین می‌پذیرد که تغییرات بزرگ ممکن است روی کیفیت و پیوستگی خدمات اثر بگذارد. به همین دلیل، این طرح را باید یک آزمایش بزرگ دید که نتیجه‌اش هنوز معلوم نیست؛ هم برای هلند و هم برای کشورهایی که شاید بخواهند از آن الگو بگیرند.
این خبر برای کارمندان و دانشجوها در ایران چه پیامی دارد؟
تا امروز بیشتر بحث‌ها درباره اثر هوش مصنوعی بر شغل‌ها به شرکت‌های خصوصی مربوط بود. طرح هلند نشان می‌دهد دولت‌ها هم به‌طور رسمی کوچک شدن نیرو را با هوش مصنوعی گره می‌زنند. کارهایی مثل بررسی پرونده، تهیه گزارش، پاسخ به نامه‌ها و جمع‌بندی اسناد همان کارهایی است که ابزارهای امروزی در آن قوی‌تر شدهاند.
پیام عملی برای کسی که در اداره یا شرکت کار میکند یا به‌زودی وارد بازار کار میشود روشن است: بهتر است خودش یاد بگیرد با این ابزارها کار کند، نه این‌که منتظر بماند تصمیمی از بالا گرفته شود.
- کارهای تکراری شغل خود را بشناسید و ببینید کدام را میشود با هوش مصنوعی سریع‌تر انجام داد
- مهارت بررسی و اصلاح خروجی هوش مصنوعی را تمرین کنید؛ دولت هلند هم روی این نظارت انسانی حساب میکند
- روی کارهایی سرمایه‌گذاری کنید که به قضاوت، ارتباط با مردم و تصمیم‌گیری نیاز دارند
- اگر مدیر هستید، قبل از خودکارسازی، قوانین و مراحل زائد را حذف کنید
منابع و مطالعه بیشتر
سؤال‌های متداول
هلند چند شغل دولتی را حذف میکند و تا چه زمانی؟+
طبق اعلام دولت، حدود ۲۵ هزار شغل تماموقت در دولت مرکزی تا سال ۲۰۳۵ کم میشود که حدود ۱۶ درصد نیروی دولت مرکزی است. این کاهش در چند سال پخش میشود.
آیا همه این شغل‌ها را هوش مصنوعی حذف میکند؟+
نه. هوش مصنوعی یکی از ابزارهاست و دولت هنوز نگفته چند شغل را جایگزین میکند. بخش بزرگی از صرفهجویی از حذف قوانین زائد، کم کردن نهادهای مشورتی، کوچک کردن ساختمان‌ها و کنار گذاشتن بعضی وظایف می‌آید.
کدام بخشها از این کاهش معاف هستند؟+
پلیس و نیروهای دفاعی معاف شدهاند. سایر سازمانها کاهشهای متفاوتی دارند؛ بسیاری حدود ۲۰ درصد، بعضی حدود ۴۵ درصد و یک مورد استثنایی تا ۶۰ درصد.
جزئیات استفاده از هوش مصنوعی کی اعلام میشود؟+
طبق گزارشها، کابینه هلند قرار است در سهماهه اول ۲۰۲۷ اهداف و برنامه صرفهجویی مربوط به بهکارگیری هوش مصنوعی را ارائه کند.
