وقتی از رونق هوش مصنوعی حرف می‌زنیم، معمولاً به چت‌بات‌ها و مدل‌های تازه فکر می‌کنیم، نه به گوشی‌ای که در جیبمان است. اما گزارشی که روز ۱۲ اکتبر ۲۰۲۶ منتشر شد نشان می‌دهد این دو بیش از آنچه فکر می‌کنیم به هم گره خورده‌اند: هوش مصنوعی دارد سهم گوشی‌ها از تراشه‌های حافظه را می‌گیرد.
به گزارش رویترز و طبق برآورد اولیه مؤسسه پژوهشی Counterpoint Research، عرضه جهانی گوشی‌های هوشمند در فصل سوم ۲۰۲۶ نسبت به مدت مشابه سال قبل حدود ۲۰ درصد کم شده و به پایین‌ترین سطح یک فصل سوم از سال ۲۰۱۲ تاکنون رسیده است. در این مقاله توضیح می‌دهیم چرا این اتفاق افتاده، کدام برندها بیشتر آسیب دیده‌اند و این ماجرا برای کسی که در ایران قصد خرید گوشی دارد چه معنایی دارد.
عددها دقیقاً چه می‌گویند؟
منظور از «عرضه» یا shipment، تعداد گوشی‌هایی است که سازندگان به بازار و فروشگاه‌ها فرستاده‌اند. افت ۲۰ درصدی در این عدد یعنی در یک فصل، از هر پنج گوشی‌ای که سال گذشته وارد بازار شده بود، تقریباً یکی امسال تولید و عرضه نشده است. Counterpoint این را پایین‌ترین سطح ۱۴ سال اخیر توصیف کرده است.
باید توجه داشت که این ارقام برآورد اولیه‌اند و ممکن است در گزارش نهایی کمی تغییر کنند. با این حال جهت حرکت روشن است و با پیش‌بینی‌هایی که از ماه‌ها قبل درباره کمبود حافظه شده بود، هم‌خوانی دارد.
هوش مصنوعی چطور حافظه گوشی‌ها را می‌گیرد؟
هر گوشی به دو نوع حافظه نیاز دارد: رم (DRAM) برای اجرای برنامه‌ها و حافظه ذخیره‌سازی (NAND) برای عکس‌ها و فایل‌ها. همین کارخانه‌های تولید حافظه، تراشه‌های سرورهای هوش مصنوعی را هم می‌سازند. به نوشته eeNews Europe به نقل از مؤسسه IDC، ساخت زیرساخت هوش مصنوعی برای همان ظرفیت تولید با دستگاه‌های مصرفی رقابت می‌کند و سازندگان حافظه ترجیح می‌دهند محصولات پرسودتر سرور و حافظه‌های HBM را بسازند.
نتیجه برای سازندگان گوشی ساده است: حافظه کمیاب‌تر و گران‌تر شده است. رویترز می‌نویسد افزایش قیمت تراشه‌های حافظه که بخشی از آن به تقاضای زیرساخت‌های هوش مصنوعی برمی‌گردد، هزینه تولید را بالا برده و شرکت‌ها در پاسخ قیمت فروش را افزایش داده‌اند، تعداد کمتری گوشی عرضه کرده‌اند و سودآوری را به حجم فروش ترجیح داده‌اند.
به زبان ساده: هر تراشه حافظه‌ای که در یک دیتاسنتر هوش مصنوعی نصب می‌شود، تراشه‌ای است که دیگر به خط تولید یک گوشی ارزان نمی‌رسد.
کدام برندها بیشتر آسیب دیدند؟
طبق گزارش رویترز، برندهای بزرگ‌تر و گران‌تر بهتر از این طوفان عبور کرده‌اند و برندهایی که روی گوشی‌های ارزان تمرکز داشتند بیشترین ضربه را خورده‌اند.
- سامسونگ با سهم ۲۳ درصدی همچنان رتبه اول را دارد و عرضه‌اش فقط ۳ درصد کم شده است؛ تقاضا برای سری Galaxy Z Fold8 و تأمین پایدار قطعات گوشی‌های میان‌رده به آن کمک کرده است.
- اپل با وجود کاهش عرضه، به سهم ۲۲ درصدی رسید؛ اولین بار است که سهمش در یک فصل سوم از ۲۰ درصد بالاتر می‌رود.
- عرضه OPPO و vivo هر کدام بیش از ۲۰ درصد کم شده است.
- عرضه شیائومی بیش از ۳۰ درصد افت کرد و سهمش به ۱۰ درصد رسید؛ این شرکت برای حفظ حاشیه سود، حضورش در گوشی‌های ارزان و برخی بازارهای خارجی را کم کرده است.
چرا گوشی‌های ارزان بیشتر در خطرند؟
در یک گوشی گران، حافظه بخش کوچکی از قیمت تمام‌شده است و سازنده می‌تواند افزایش هزینه را جذب کند. اما در گوشی ارزان، حاشیه سود آن‌قدر کم است که گران شدن حافظه کل حساب‌وکتاب را به هم می‌زند. IDC در پیشبینی ماه آوریل خود گفته بود بخش گوشی‌های زیر ۱۰۰ دلار، با حدود ۱۷۱ میلیون دستگاه، حتی پس از ثبات قیمت‌ها هم عملاً صرفه اقتصادی نخواهد داشت.
به همین دلیل سازندگان تعداد مدل‌هایشان را کم می‌کنند و به سمت گوشی‌های گران‌تر می‌روند. IDC همچنین پیشبینی کرده بود میانگین قیمت فروش گوشی در ۲۰۲۶ حدود ۱۴ درصد بالا برود و به رکورد ۵۲۳ دلار برسد و تا پایان افق پیش‌بینی‌اش به سطح ۲۰۲۵ برنگردد.
برای خریدار گوشی در ایران چه معنایی دارد؟
گزارش‌ها درباره بازار ایران عدد جداگانه‌ای ندارند، اما یک نکته قابل‌توجه است: در پیشبینی آوریل IDC، منطقه خاورمیانه و آفریقا با افت ۲۰.۶ درصدی، بیشترین کاهش عرضه گوشی را در میان مناطق جهان داشت. بازارهایی که به گوشی‌های ارزان و میان‌رده وابسته‌اند، همان‌هایی هستند که کمبود حافظه بیشتر از همه به آن‌ها فشار می‌آورد.
Shilpi Jain، تحلیلگر Counterpoint، به رویترز گفته مصرف‌کنندگان گوشی‌هایشان را «بیشتر از آنچه برآورد می‌شد» نگه می‌دارند، بیشتر سراغ گوشی‌های بازسازی‌شده می‌روند و دستگاه‌های باارزش‌تر را ترجیح می‌دهند. این رفتار برای خریدار ایرانی هم منطقی است.
- اگر گوشی فعلی‌تان هنوز خوب کار می‌کند، با تعویض باتری یا آزاد کردن حافظه، عمرش را بیشتر کنید
- در خرید گوشی ارزان، به مقدار رم و حافظه داخلی دقت کنید؛ این‌ها بخشی هستند که سازندگان برای کم کردن هزینه سراغشان می‌روند
- گوشی بازسازی‌شده یا کارکرده سالم از فروشنده معتبر می‌تواند گزینه اقتصادی‌تری باشد
- انتظار نداشته باشید قیمت‌ها به‌زودی به سطح سال گذشته برگردند
از این به بعد منتظر چه باشیم؟
Counterpoint صریحاً گفته چشم‌انداز باقیمانده سال ۲۰۲۶ «همچنان دشوار است» و انتظار دارد کاهش تولید، کوچک‌تر شدن سبد محصولات و تمرکز بر گوشی‌های گران ادامه پیدا کند. بخش‌های حساس به قیمت هم با گران‌تر شدن دستگاه‌ها و کمبود قطعات، فشار بیشتری خواهند دید.
IDC در آوریل پیشبینی کرده بود فشار عرضه تا اواسط ۲۰۲۷ ادامه پیدا کند و بازار در ۲۰۲۷ فقط حدود ۲ درصد و در ۲۰۲۸ حدود ۵.۲ درصد رشد کند. به نوشته eeNews Europe، شرکت SK hynix هم هشدار داده این تنگنا ممکن است تا ۲۰۳۰ طول بکشد. پس تا وقتی ساخت دیتاسنترهای هوش مصنوعی با این سرعت ادامه دارد، احتمالاً گوشی‌ها بخشی از هزینه آن را می‌پردازند.
منابع و مطالعه بیشتر
- Global Smartphone Shipments Hit a New Low with 20% YoY Decline, Lowest in 14 Years as Continued Memory Constraints Tighten SupplyCounterpoint Research
- Global smartphone shipments record worst third quarter in 14 yearsReuters (via TimesLIVE)
- Smartphone memory shortage to cut 2026 shipments: IDCeeNews Europe
سؤال‌های متداول
آیا فروش گوشی واقعاً ۲۰ درصد کم شده است؟+
طبق برآورد اولیه Counterpoint Research، عرضه جهانی گوشی هوشمند در فصل سوم ۲۰۲۶ حدود ۲۰ درصد نسبت به سال قبل کم شده است. این عدد مربوط به تعداد گوشی‌های عرضه‌شده به بازار است و ممکن است در گزارش نهایی کمی تغییر کند.
هوش مصنوعی چه ربطی به قیمت گوشی دارد؟+
سرورهای هوش مصنوعی به حجم زیادی حافظه نیاز دارند و سازندگان حافظه ظرفیت تولیدشان را به سمت این محصولات پرسودتر برده‌اند. در نتیجه حافظه گوشی‌ها کمیاب‌تر و گران‌تر شده و سازندگان گوشی هزینه را به قیمت فروش منتقل کرده‌اند.
کدام برندها کمتر آسیب دیدند؟+
سامسونگ با ۲۳ درصد و اپل با ۲۲ درصد سهم، وضعیت بهتری داشتند. بیشترین افت مربوط به شیائومی با بیش از ۳۰ درصد و OPPO و vivo با بیش از ۲۰ درصد بود.
الان گوشی بخرم یا صبر کنم؟+
تحلیلگران انتظار ندارند وضعیت در باقیمانده ۲۰۲۶ بهتر شود و IDC فشار عرضه را تا اواسط ۲۰۲۷ پیشبینی کرده است. اگر به گوشی نیاز فوری ندارید، نگه داشتن دستگاه فعلی منطقی است؛ اگر نیاز دارید، صبر کردن احتمالاً قیمت را پایین نمیآورد.
